Yazanel Edebiyat
ANASAYFA FORUM FOTO GALERİ VİDEOLAR ANKETLER SİTENE EKLE RSS KAYNAĞI İLETİŞİM

TÜRKÇESİ VARKEN

HABER ARA


Gelişmiş Arama
Geçmişten Günümüze Borçalı

Geçmişten Günümüze Borçalı

Tarih 06.Aralık.2016, 22:46 Editör editör

Ocakbaşı Sohbeti'nin bu haftaki konuğu : Oğuz MAMMADLI,
Ömer Halisdemir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Avrasya Araştırmaları Anabilim Dalı Doktora Öğrencisi

Değerli gönül dostları,

2016-2017 faaliyet dönemimizin

7. ocakbaşı  sohbeti 09 Aralık Cuma günü gerçekleşecektir. 

Sohbetimize katılmanızı diler, saygılar sunarım.

 

Doç. Dr. Metin Hakan SEVERCAN

Şube Başkanı

 


Konu

:

”Geçmişten Günümüze Borçalı”

Konuşmacı

:

Oğuz MAMMADLI, Ömer Halisdemir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Avrasya Araştırmaları Anabilim Dalı Doktora Öğrencisi 

Tarih

:

09 Aralık 2016, Cuma

Saat

:

19:00

Yer

:

Türk Ocakları Niğde Şubesi Toplantı Salonu, Belediye İşhanı, Kat 1

Ağ Sayfası

:

http://www.nigdeturkocagi.com




OCAKBAŞI SOHBETİ – TÜRK OCAKLARI NİĞDE ŞUBESİ

“GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE BORÇALI”

09.11.2016

 

09 Aralık 2016 Cuma günü Türk Ocakları Niğde Şubesi’nin düzenlediği Ocakbaşı Sohbeti’nin bu haftaki konuğu Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Avrasya Araştırmaları Anabilim Dalı Doktora Öğrencisi Oğuz MAMMADLI olmuştur. “Geçmişten Günümüze Borçalı” konulu sohbette, tarihten günümüze kadar Gürcistan’da yer alan Borçalı bölgesi ve Borçalı Türkleri hakkında bilgi verilmiştir. Yapılan sohbette, özetle aşağıdaki bilgiler sunulmuştur.

 

Borçalı Tarihi

 

Tarihi Borçalı ili dünyanın en eski insan sitelerinden biridir. Henüz 1930 yıllarında Ceyrançölde Udabno köyünden bulunmuş primat kalıntıları bölgenin antropogenez, yani insanın varoluş yeri olduğunu kanıtlamaktadır. İlim adamlarının dikkatini çeken en önemli bulgu ise 1999 yılında Dmanisi (1947 yılına kadar Başkeçid) bölgesinde Hram Nehri kıyısındaki mağaradan bulunmuştur. Arkeologlar burada birlikte gömülü olan karı ve kocanın iskeletlerini bulmuşlardır. Antropologların kanaatine göre kafatası yapısına göre dolihokran (uzunbaş) olan bu insanlar konumuna göre yeryüzünde avropoid ırkının en eski örneklerinden biridir.

 

Yazılı kaynaklarda burada yerleşmiş en eski etnik grup olarak Buntürklerin ismi zikredilir: “İskender Şah, Lot evlatlarını sıkıştırıp yarı karanlık ülkeye kovarken... Kür vadisi boyunca dört şehirde: Sarkine, Urbnisi, Kaspi, Odzrhede yaşayan savaşçı Buntürk boyları ile yüzleşti. Bu zaman Haldeyler tarafından cesur Hunlar buraya yerleştirildi. Onlar Buntürk hükümdarından yaşamaya yer istediler ve Zanava’da yurt edindiler.”Salnamenin yayıncısı Takayşvili, “Buntürkleri”genellikle “Turanlılar”olarak adlarırır, onun bu düşüncesini “Kartlis Shovreba (Gürcistan hayatı)” salnamesinin bilgileri doğrular. Öyle ki, yazarınifadesine göre “öncelikle Msheta çevresinde yerleşen Türkler onu zor alınacak istihkâma çevirerek adını Sarkine koydular”. Diğer bir sayfada ise şöyledir: “Sarkine sakinleri Buntürkler”. Rus-Sovyet antropologu V.P. Alekseev ise burada gömülü olanların asilzade ve savaşçılar olduklarını yazar.

 

7. yüzyılda Borçalı arazisine bir Türk kavmi olan Göktürkler gelmişlerdir. Göktürkler yeni kudretli Türk halkının Hazarların diğer akraba kavimlerle birleşmesine ortam oluşturdular. Hazarlardan başka bu ittifaka Suvar ve Barsil boyları da dâhil oldu. Türk boylarının Borçalı bölgesinde yerleşimi Güney Kafkasya’nın Arap hilafetinin bünyesinde olduğu yılarda da devam etmiştir. 853 yılında hilafet kumandanı Boğa Türk kendi orduları ile vilayetten vilayete geçerek, Derbent kapılarını açtı ve Dmanisiye 3 bin aile yerleştirdi.

 

Selçukluların Güney Kafkasya'ya gelişi ile birlikte Güney Kafkasya’da (Borçalı’da dâhil) Türk-İslam faktörünün kesin şekilde zaferine yol açtır. 1118 yılında Selçuklulara karşı mücadele amacıyla Abhaz-Kartvel hükümdarı David Bagrationi 40 bin Kıpçak Türkünü Borçalı ve ona bitişik bölgelere yerleştirdi. 1121 yılında söz konusu Kıpçakların yardımıyla Didgori (Büyük domuz) savaşında Selçuklu ordusu üzerinde zafer kazanan IV. David Tiflis Müslüman emirliğini ortadan kaldırdı. 1220’li yıllarda başlayan Moğol saldırıları 1260’lı yıllarda tüm Güney Kafkasya dâhil Borçalı’nın da İlhanlılar Devleti’nin bünyesine katılması ile sonuçlandı.

 

XIV. yüzyılın sonlarında Güney Kafkasya’ya gelen Büyük Timur 1386 yılında Borçalı’daki Yağlıca ovasında ordugâh kurarak, Tiflis’in kuzeyinde yaşayan Kıpçak illerini kendisine tabii etti. 1420 yılında Azerbaycan Karakoyunlu Devleti’nin bünyesine katılan Borçalı, bu devletin yerine Akkoyunluların geçmesiyle, Akkoyunluların özellikle dikkat ettikleri bir bölge haline geldi. Akkoyunlu Sultan Hasan Padişah ve oğlu Sultan Yakup'un döneminde önemli stratejik nokta olan Akçakale daha da savunulur bir hale getirildi. XVI. yüzyılın I. çeyreğinden başlayarak Osmanlı-Safevi savaşları sırasında defalarca elden-ele geçen Borçalı Safevilerin nüfuz dairesinde olmuştur.

 

Borçalı’nın en karmaşık dönemi XVIII. yüzyıl olarak kabul edilir. Azerbaycan'da merkezi devletin zayıflaması, başıboşluğun hüküm sürmesi Borçalı’da yaşayan halkın sıksık yer değiştirmelerine sebep olmuştur. XIX. yüzyılın başlarında Rusya ağalığının sağlanması Borçalı ve genellikle Güney Kafkasya'nın Müslüman nüfusu için asıl facia oldu. Bölgenin Osmanlı ve Kacarlı topraklarına sürgün edilen Müslüman nüfusun (Karapapaklar, Ulaşlı, vb.) yerine Ermeniler, Aysorular ve Urum Yunanları yerleştirildi ki, bu da Borçalı’nın etnik durumunu değiştirdi.

 

XX. yüzyılın başlarında Rusya tarafından desteklenen Ermenilerin Borçalı’da Müslümanların ortadan kaldırılması arzusu hayata geçmedi. Rusya'da Romanovlar hanedanının devrilmesinden sonra Kafkasya'da milli özgürlük mücadelesi daha da güçlendi. 1918 yılının Mayıs ayında Güney Kafkasya'da bağımsız devletler kuruldu. Borçalı aydınları Osmanlı'nın himayesinde Karapapak devletini kurma kararını verdiler. Borçalı ile ilgili Azerbaycan-Gürcistan görüşmelerinin sürdüğü bir dönemde Ermeniler Borçalı’yı kanlı savaş meydanına çevirdiler. 17 Aralık 1918yılında Borçalı için başlayan Ermeni-Gürcü savaşı bölgenin ikiye bölünmesi ile sonuçlandı. Bu durum Güney Kafkasya'da Sovyet rejimi tesis olduktan sonra resmileştirildi. Borçalı’nın 2575 kilometrekare arazisi Ermenistan Cumhuriyeti’ne hediye edildi.

 

Şu anda Ermenistan'a verilmiş Borçalı topraklarında Türk olarak hiç kimse kalmamıştır. Gürcistan içindeki Borçalı topraklarına ise Svaneti göçmenlerinin yerleştirilmesi ve Gamsahurdiya rejiminin anti-Türk politikası sonucunda bölgenin etnik içeriği hayli değiştirildi. Gürcistan Cumhuriyeti’nde Şevardnadze’nin başkan seçilmesi ile Borçalı Türklerinin durumu iyileşse de büyük üzüntüyle belirtmek gerekir ki, 2001 yılından Rusya Federasyonu ülkeye gelen Gürcistan vatandaşlarına vize uygulaması şartını getirmesinden dolayı Borçalı Azerbaycanlılarının Rusya'ya vizesiz gidiş-dönüş amacıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'ne gelişleri hızlandı.

 

Borçalı’nın Coğrafi Yapısı

 

Azerbaycan’la Türkiye arasında bulunan Gürcistan toprakları içinde kalan Borçalı ili; Dağ Borçalı, Aran Borçalı ve Bağ Borçalı olmak üzere 3 büyük kısımdan oluşmaktadır. Genellendirme yaparsak, Borçalı doğuda Azerbaycan sınırından başlamış batıda Kars’a kadar, güneyden Ermenistan’ın Gümrü ilinden, kuzeyde Trialet Dağları’na kadar uzanan bir bölgeyi kapsar.

 

Etimolojik olarak Borçalı sözünün anlamına dair çeşitli fikirler vardır. Azerbaycan ilmi tarihin esasını koymuş olan A.Bakıhanov kendisinin “Gülüstani İrem” eserinde Borçalı’yı “Boz çala” olarak kaydetmiştir(Bakıhanov, 2001: 142, 145). Mahmud Kaşgarlı ise “Bor çala” gibi Borçalı sözünü açıklamaya çalışmıştır (http://zim.az/borchali/195-mfiq-obanli-boral-qdim-trk-yurdu.html). Bazı ilim adamlarına göre, Borçalı sözü eski Türk dilindeki börü (kurt) ve çalı (vadi) sözlerinin birleşiminden oluşmuş, Kurt Vadisi anlamını vermektedir.

 

1918 senesinde Ermenistan’la Gürcistan arasında yaşanmış savaş sonrasında Dağ Borçalısı’nın bir kısmı (şimdiki Lori ve Tavuş bölgeleri) Ermenistan’ın eline geçmiştir (http://www.conflicts.rem33.com/images/Georgia/Lang_9a.htm).

 

XIX. yüzyılın ortalarında kazaya çevrilmiş olan Borçalı, 1929 yılında ortadan kaldırılarak üç ile bölünmüştür: Borçalı, Lüksemburg (Bolnisi) ve Başkeçid. 1930 yılında Ermenistan Borçalısındaysa Kalinino, Celaloğlu (Stepanavan), Noyamberyan ve Allahverdi (Alaverdi) illerine bölünmüşdür.

 

Borçalı bölgesinde Hram nehri batıdan doğuya doğru uzanarak oradan da Azerbaycan’a akmaktadır. Bu nehirle beraber Borçalı arazisinde birçok göl mevcuttur. Bunlardan en meşhuru Başkeçid’teki Armutlu Gölü’dür. Borçalı 280 metreden başlayarak Karahaç yaylaklarında yüksekliği 3196 metreye varan Ağçala Dağı’na kadar oldukça çeşitli yeryüzü şekillerine sahipdir.

 

Borçalı’nın Sosyal Yapısı (Nüfus, Ekonomi ve Kültür)

Borçalı, eskiden beri Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerden biridir. XIX. yüzyılda Gürcistan’ı yönetmiş olan Rus Generali A.P.Ermelov kendi mektuplarında Gürcistan ahalisi hakkında bahsederken şöyle yazmıştır: “Borçalı, Kazak ve Şemşeddil bölgesinin ahalisinin büyük çoğunluğu Tatarlardır.”[1]  (http://www.museum.ru/museum/1812/library/Ermolov/part5.html#c0). 2002 senesinde Borçalı’da yapılmış olan nüfus sayımına göre ahalinin etnik yapısında Azerbaycanlılar üstünlük oluşturmaktaydı. İkinci olarak Gürcüler, üçüncü ise Ermenilerdir.

 

Geleneksel olarak Borçalı ahalisi tarımla uğraşır. 2011 yılında Gürcistan’da yığılmış ot bitkilerinin % 96’sı, çokyıllık ot bitkilerinin %76’sı, terevez mahsullerinin % 14,7’si, bostan bitkilerinin% 17’i, patatesin % 21’i, tahılın % 17,8’i, mısırın % 12’i Borçalı tarafından üretilmiştir.

 

Kültürel olarak Borçalı ahalisi terekeme hayatı sürdürür. Yazın hayvanları yedirmek ve kış için hazırlık yapmak maksadıyla yaylaya çıkar. Kış geldiği zamansa yayladan köye geri döner. Borçalı’da halıcılık, kilimcilik gibi sanatlar çok yaygındır.

 

 

Konuşmanın sonunda konuşmacı Oğuz MAMMADLI’ya Borçalıyı ayrıntılı bir şekilde anlattığı ve Borçalı konusunda bilgilendirdiği için teşekkür edilmiş ve temennilerin dile getirilmesiyle Ocakbaşı Sohbeti programı sona ermiştir. 

 



[1]Tatar terimi Rus Çarlığı döneminde Azerbaycan Türkleri için kullanılan bir terimdir.







Bu haber 57 defa okunmuştur.

Delicious  Facebook  FriendFeed  Twitter  Google  StubmleUpon  Digg  Netvibes  Reddit

Kültür-Sanat

NİĞDE 2. KİTAP FUARI AÇILDI

NİĞDE 2. KİTAP FUARI AÇILDI İşte Fuar Programı

KONFERANSA DAVET

KONFERANSA DAVET Türk Ocakları Niğde şubesi olarak 2016-2017 dönemi faaliyetlerimize 07 Nisan 2017 Cuma günü saat 19 30 da Niğde San...
Bayram AKTAŞ Bayram AKTAŞ
KENDİNE İYİ BAK
Arzu METLİ Arzu METLİ
İNSAN ÇEKER
Halil MANUŞ Halil MANUŞ
EĞİTMEK Mİ ÖĞRETMEK Mİ?
Ozan ERBABİ Ozan ERBABİ
MUSTAFA KEMAL’İM
Bekir ÜNVER Bekir ÜNVER
YİNE HAZAN, YİNE HÜZÜN
Mustafa BATMAN Mustafa BATMAN
GÖZLERİ PERİ BİR DENİZ KIZI
Mahmut ÇAĞATAY Mahmut ÇAĞATAY
BİN OLURUZ
Gazi KARABULUT Gazi KARABULUT
ÖZLÜYORUM
Mustafa METLİ Mustafa METLİ
YOKSUN
Mesut YAZANEL Mesut YAZANEL
BİRAZ DA ARABESK
Erhan EROĞLU Erhan EROĞLU
NİĞDE KALESİ AHMEDEK BÖLÜMÜ
ESAT HALAÇOĞLU ESAT HALAÇOĞLU
ANNEMİN ARDINDAN
İhsan UĞRAŞ İhsan UĞRAŞ
BİZİM ÇOCUKLUĞUMUZDA
Aydın UZKAN Aydın UZKAN
LÂL CERİHALAR
Veli HAYTA Veli HAYTA
''NE OLURSAN OL GEL'' EĞİTİM ŞART
Bestami NAR Bestami NAR
BAHAR GELDİ Mİ ?
Mehmet KESKİN Mehmet KESKİN
YOK..
A. TEMİR A. TEMİR
Gerçek Kahramanlara Mektuplar
Aydın ORHAN Aydın ORHAN
öYLECE
Yunus KIZIL Yunus  KIZIL
GÜNEŞ NE ZAMAN DOĞACAK?
Özcan CANPOLAT Özcan CANPOLAT
MUHAYYELAT
Hilal ÇAPKINER Hilal ÇAPKINER
ÖTE...
İbrahim YILMAZ İbrahim YILMAZ
MUHALİF RÜZGAR
Ümit SİVRİKAYA Ümit SİVRİKAYA
FUTBOL TERÖRÜ
Bekir ÇINAR Bekir ÇINAR
DOĞRU KONUŞALIM DOĞRU YAZALIM
Birgül UZUN Birgül UZUN
UZAKLARDAKİ ZEYTİN AĞACI
Osman DEMİRTAŞ Osman DEMİRTAŞ
Bakıp da Göremediklerimiz

YAZAN-EL EDEBİYATA DAİR - Edebiyata ve Sanata Dair Ne Varsa Bu sitedeki eserler 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununca korunmaktadır.
RSS | Yazar İçin | Yazarlık

Altyapı: MyDesign Haber Sistemi